خاموشی‌های تابستانی همزمان با افزایش دمای هوا بار دیگر به یکی از مهمترین موضوعات حوزه انرژی تبدیل شده است. گزارش‌های منتشرشده از نقاط مختلف کشور نشان می‌دهد قطعی‌های برق در روزهای اخیر نسبت به هفته‌های گذشته افزایش یافته است. در حالی که وزارت نیرو بخشی از این قطعی‌ها را ناشی از حوادث و اختلال‌های شبکه عنوان می‌کند، کارشناسان معتقدند ریشه اصلی این وضعیت را باید در ناترازی مزمن صنعت برق، کمبود سرمایه‌گذاری و رشد مصرف جست‌وجو کرد.
با بررسی ثروت فردا، با نزدیک شدن به روزهای پایانی تیرماه، گزارش‌های متعددی از خاموشی‌های تابستانی در شهرهای مختلف منتشر شده است. این قطعی‌ها همزمان با افزایش دمای هوا و رشد استفاده از وسایل سرمایشی رخ داده و بار دیگر توان شبکه برق کشور را به چالش کشیده است.
اگرچه طی یک سال گذشته ظرفیت نیروگاه‌های خورشیدی افزایش یافته و بخشی از نیروگاه‌های حرارتی نیز پس از تعمیرات به مدار تولید بازگشته‌اند، اما فعالان صنعت برق معتقدند رشد مصرف، محدودیت تولید، کمبود سوخت نیروگاه‌ها و مشکلات اقتصادی این صنعت همچنان پابرجاست و همین عوامل احتمال تداوم خاموشی‌ها را افزایش داده است.
خاموشی‌های تابستانی و نقش گرمای هوا
افزایش محسوس دمای هوا در هفته‌های اخیر موجب رشد قابل‌توجه مصرف برق، به‌ویژه در بخش خانگی شده است. استفاده گسترده از وسایل سرمایشی فشار مضاعفی بر شبکه برق وارد کرده و مدیریت مصرف را به یکی از مهمترین اولویت‌های صنعت برق تبدیل کرده است.
کارشناسان معتقدند اگرچه گرمای هوا یکی از عوامل اصلی افزایش مصرف برق است، اما به تنهایی نمی‌تواند علت اصلی خاموشی‌های تابستانی باشد. به اعتقاد آنان، ناترازی میان تولید و مصرف برق طی سال‌های گذشته شکل گرفته و اکنون در روزهای اوج مصرف بیشتر از هر زمان دیگری خود را نشان می‌دهد.
تغییر شیوه اطلاع‌رسانی خاموشی‌های تابستانی
در شرایطی که گزارش‌هایی از قطعی برق بدون اطلاع قبلی در برخی مناطق منتشر شده، مدیرعامل شرکت توانیر از تغییر شیوه اطلاع‌رسانی برنامه‌های خاموشی خبر داده است.
محمد اله‌داد، مدیرعامل توانیر، در گفت‌وگو با «دنیای اقتصاد» با اشاره به شرایط شبکه برق کشور از مشترکان خواست با رعایت چند اقدام ساده، در حفظ پایداری شبکه همکاری کنند. به گفته وی، با توجه به پیش‌بینی افزایش دمای هوا، مدیریت مصرف برق در روزهای آینده اهمیت بیشتری پیدا خواهد کرد.
توصیه توانیر برای کاهش مصرف برق
اله‌داد با اشاره به پیش‌بینی سازمان هواشناسی مبنی بر افزایش دمای هوا از ۱۹ تا ۲۵ تیرماه گفت افزایش استفاده از تجهیزات سرمایشی به طور طبیعی مصرف برق را بالا می‌برد و فشار بیشتری بر شبکه وارد می‌کند.
وی افزود تجربه ماه‌های گذشته نشان داده هر زمان مشترکان در مدیریت مصرف همراه صنعت برق بوده‌اند، امکان تأمین برق پایدار برای بخش بیشتری از مشترکان فراهم شده است.
مدیرعامل توانیر مهمترین راهکارهای مدیریت مصرف را تنظیم دمای کولرها روی ۲۵ درجه سانتی‌گراد، خاموش کردن وسایل برقی غیرضروری، پرهیز از استفاده همزمان از تجهیزات پرمصرف و کاهش مصرف در ساعات اوج بار عنوان کرد.
اطلاع‌رسانی خاموشی‌ها فقط از مسیرهای رسمی
به گفته مدیرعامل توانیر، برای جلوگیری از انتشار اخبار متناقض، از این پس اطلاع‌رسانی خاموشی‌های تابستانی تنها از طریق درگاه‌های رسمی انجام خواهد شد.
وی اعلام کرد مشترکان می‌توانند برنامه خاموشی‌های احتمالی را از طریق اپلیکیشن «برق من»، صفحات رسمی شرکت‌های توزیع برق در شبکه‌های اجتماعی و همچنین وبسایت شرکت‌های توزیع نیروی برق در استان‌ها مشاهده کنند.
اله‌داد در پایان تأکید کرد عبور موفق از روزهای گرم تابستان نیازمند همکاری مشترک مردم و صنعت برق است و رعایت الگوی مصرف می‌تواند نقش مهمی در کاهش فشار بر شبکه و جلوگیری از قطعی‌های گسترده ایفا کند.
قیمت‌گذاری برق؛ ریشه تداوم خاموشی‌های تابستانی
یکی از مهمترین موضوعاتی که کارشناسان در بررسی خاموشی‌های تابستانی به آن اشاره می‌کنند، ساختار اقتصادی صنعت برق است. به اعتقاد فعالان این حوزه، حتی افزایش ظرفیت تولید نیز بدون اصلاح نظام مالی و قیمت‌گذاری برق، نمی‌تواند به رفع کامل ناترازی شبکه منجر شود.
مهدی مسائلی، دبیرکل سندیکای صنعت برق، در گفت‌وگو با «دنیای اقتصاد» با اشاره به وضعیت فعلی این صنعت اظهار کرد که با وجود ورود ظرفیت‌های جدید نیروگاهی، انتظار می‌رود خاموشی‌های تابستانی همچنان ادامه داشته باشد؛ زیرا ریشه اصلی این چالش در مشکلات ساختاری و اقتصادی صنعت برق نهفته است.
اقتصاد صنعت برق و کاهش سرمایه‌گذاری
مسائلی توضیح داد که هزینه تولید هر کیلووات‌ساعت برق حدود دو هزار تومان برآورد می‌شود، در حالی که متوسط قیمت فروش آن حدود ۸۰۰ تومان است. این اختلاف باعث شده درآمد صنعت برق پاسخگوی هزینه‌های تولید، نگهداری و توسعه شبکه نباشد.
به گفته وی، از سال ۱۳۹۴ تاکنون بخش قابل‌توجهی از مابه‌التفاوت قیمت تمام‌شده و قیمت تکلیفی فروش برق از سوی دولت پرداخت نشده و همین موضوع توان مالی وزارت نیرو و شرکت‌های فعال در صنعت برق را کاهش داده است.
کارشناسان معتقدند ادامه این روند موجب شده بسیاری از پروژه‌های توسعه‌ای صنعت برق به تعویق بیفتد و منابع موجود بیشتر صرف تعمیر و نگهداری نیروگاه‌های فعلی شود. در چنین شرایطی، سرمایه‌گذاران خصوصی نیز انگیزه کمتری برای ورود به پروژه‌های جدید خواهند داشت.
خاموشی‌های تابستانی و ترکیب تولید برق کشور
دبیرکل سندیکای صنعت برق با اشاره به ترکیب تولید برق کشور گفت بیش از ۸۰ درصد برق ایران توسط نیروگاه‌های حرارتی تولید می‌شود و نیروگاه‌های برق‌آبی، تجدیدپذیر، اتمی و تولید پراکنده سهم کمتری در تأمین برق دارند.
وی افزود هرچند بارندگی‌های امسال نسبت به سال گذشته وضعیت بهتری داشته و امکان استفاده بیشتر از نیروگاه‌های برق‌آبی فراهم شده است، اما محدودیت منابع آبی و ضرورت مدیریت ذخایر سدها مانع افزایش بدون محدودیت تولید برق از این نیروگاه‌ها می‌شود.
از سوی دیگر، موضوع تأمین سوخت نیروگاه‌های حرارتی نیز همچنان یکی از چالش‌های مهم صنعت برق به شمار می‌رود و بر برنامه‌ریزی تولید برق در فصل‌های مختلف سال تأثیر می‌گذارد.
پیش‌بینی رشد ۵ درصدی مصرف برق
یکی دیگر از عوامل مؤثر بر خاموشی‌های تابستانی، رشد مستمر مصرف برق است. برآوردهای کارشناسی نشان می‌دهد مصرف برق کشور در سال ۱۴۰۵ حدود پنج درصد نسبت به سال گذشته افزایش خواهد یافت.
افزایش دمای هوا، گسترش استفاده از وسایل سرمایشی، رشد جمعیت شهری و همچنین کاهش توان اقتصادی برخی خانوارها برای جایگزینی تجهیزات قدیمی با وسایل کم‌مصرف، از مهمترین دلایل رشد مصرف برق عنوان می‌شود.
به گفته مسائلی، مجموع بار تجهیزات سرمایشی کشور به حدود ۳۵ هزار مگاوات می‌رسد؛ رقمی که سهم قابل‌توجهی از ظرفیت عملی شبکه برق را به خود اختصاص می‌دهد و در روزهای گرم تابستان فشار زیادی بر شبکه وارد می‌کند.
توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر؛ راهکاری برای آینده
کارشناسان صنعت برق معتقدند توسعه نیروگاه‌های خورشیدی و بادی می‌تواند بخشی از ناترازی موجود را جبران کند، اما تحقق این هدف نیازمند سرمایه‌گذاری گسترده و ایجاد مشوق‌های اقتصادی برای بخش خصوصی است.
در سال‌های اخیر ظرفیت نیروگاه‌های خورشیدی افزایش یافته، اما این میزان هنوز برای پاسخگویی به رشد سریع مصرف برق کافی نیست. به همین دلیل، توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر باید در کنار اصلاح ساختار اقتصادی صنعت برق دنبال شود.
اصلاح ساختار مالی صنعت برق
فعالان صنعت برق بر این باورند که بدون اصلاح اقتصاد این صنعت، مشکل خاموشی‌های تابستانی در سال‌های آینده نیز ادامه خواهد داشت. به اعتقاد آنان، ایجاد تعادل میان هزینه تولید و قیمت فروش برق، تسویه بدهی‌های انباشته و جذب سرمایه‌گذاری جدید، از مهمترین پیش‌نیازهای افزایش ظرفیت تولید برق در کشور است.
همچنین اجرای طرح‌های بهینه‌سازی مصرف انرژی، نوسازی شبکه انتقال و توزیع و حمایت از توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر می‌تواند نقش مهمی در کاهش ناترازی برق و افزایش پایداری شبکه ایفا کند.
چرا مدیریت مصرف همچنان اهمیت دارد؟
در کنار توسعه ظرفیت تولید، کارشناسان تأکید می‌کنند که مدیریت مصرف همچنان یکی از مؤثرترین راهکارهای عبور از روزهای اوج بار تابستان است. استفاده بهینه از وسایل سرمایشی، کاهش مصرف برق در ساعات اوج، استفاده از تجهیزات کم‌مصرف و رعایت الگوی مصرف، می‌تواند فشار وارد بر شبکه را کاهش دهد.
به اعتقاد کارشناسان، همراهی مشترکان در کنار اجرای برنامه‌های توسعه‌ای صنعت برق، می‌تواند احتمال بروز خاموشی‌های تابستانی را کاهش داده و شرایط پایدارتری برای تأمین برق در روزهای گرم سال فراهم کند.
فشار خاموشی‌های تابستانی بر صنایع
خاموشی‌های تابستانی تنها مشترکان خانگی را تحت تأثیر قرار نمی‌دهد، بلکه صنایع نیز از پیامدهای محدودیت‌های برق متأثر می‌شوند. فعالان بخش صنعت معتقدند کاهش یا قطع برق واحدهای تولیدی می‌تواند علاوه بر افت تولید، هزینه‌های اضافی و اختلال در زنجیره تأمین را به همراه داشته باشد.
رامین افشار، رئیس کمیته مشترک کمیسیون انرژی و صنایع اتاق بازرگانی ایران، در گفت‌وگو با «دنیای اقتصاد» افزایش دمای هوا و رشد مصرف برق را از مهمترین عوامل فشار بر شبکه عنوان کرد. به گفته وی، وزارت نیرو تلاش می‌کند خاموشی بخش خانگی را به حداقل برساند، اما در شرایط اوج مصرف، اعمال مدیریت بار در برخی بخش‌ها اجتناب‌ناپذیر است.
نقش نیروگاه‌های خورشیدی در کاهش خاموشی‌های تابستانی
افشار با اشاره به توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر اظهار کرد که ظرفیت نصب‌شده نیروگاه‌های خورشیدی کشور اکنون از مرز ۵ هزار مگاوات عبور کرده است؛ رقمی که نسبت به سال گذشته رشد قابل‌توجهی داشته و بخشی از نیاز شبکه را تأمین می‌کند.
وی همچنین به بهبود وضعیت نیروگاه‌های برق‌آبی در مقایسه با سال گذشته اشاره کرد و گفت افزایش بارندگی‌ها و مدیریت بهتر منابع آبی باعث شده این نیروگاه‌ها نقش پررنگ‌تری در تأمین برق ایفا کنند. با این حال، به دلیل ضرورت حفظ ذخایر سدها و محدودیت تأمین گاز نیروگاه‌های حرارتی، همچنان مدیریت تولید برق با محدودیت‌هایی همراه است.
محدودیت برق صنایع انرژی‌بر
بر اساس اظهارات این کارشناس، صنایع انرژی‌بر مانند فولاد، سیمان و برخی واحدهای بزرگ تولیدی در ماه‌های گرم سال با محدودیت‌های بیشتری در تأمین برق مواجه هستند. این صنایع بر اساس قوانین موجود موظف‌اند بخشی از برق مورد نیاز خود را از طریق نیروگاه‌های اختصاصی یا بازارهای برق تأمین کنند.
به گفته افشار، افزایش دمای هوا و تلاش صنایع برای افزایش تولید پیش از محدودیت‌های احتمالی فصل سرد، فشار مضاعفی بر شبکه وارد کرده است. از این رو، اجرای برنامه‌های مدیریت مصرف در هفته‌های آینده نیز ادامه خواهد داشت.
تداوم ناترازی؛ عامل اصلی خاموشی‌های تابستانی
امین گشتی، کارشناس صنعت برق، نیز در گفت‌وگو با «دنیای اقتصاد» تأکید کرد که ریشه اصلی خاموشی‌های تابستانی را باید در ناترازی مزمن صنعت برق جست‌وجو کرد. به گفته وی، چه خاموشی‌ها برنامه‌ریزی‌شده باشند و چه به دلیل اختلال‌های شبکه رخ دهند، واقعیت این است که ظرفیت تولید برق متناسب با رشد مصرف افزایش نیافته است.
وی افزود افزایش استفاده از وسایل سرمایشی در فصل تابستان، خروج بخشی از ظرفیت نیروگاه‌های صنعتی از مدار و محدود بودن ظرفیت نیروگاه‌های جدید، باعث شده شرایط شبکه برق شباهت زیادی به سال گذشته داشته باشد.
این کارشناس معتقد است توسعه نیروگاه‌های خورشیدی اگرچه اقدامی مثبت است، اما به تنهایی نمی‌تواند شکاف میان تولید و مصرف برق را جبران کند و برای رفع ناترازی، مجموعه‌ای از اصلاحات اقتصادی، توسعه زیرساخت‌ها و سرمایه‌گذاری‌های جدید ضروری است.
چشم‌انداز صنعت برق در ماه‌های آینده
کارشناسان پیش‌بینی می‌کنند در صورت تداوم گرمای هوا و افزایش مصرف، مدیریت بار شبکه همچنان ادامه داشته باشد. از سوی دیگر، اصلاح ساختار اقتصادی صنعت برق، توسعه نیروگاه‌های جدید، بهینه‌سازی شبکه انتقال و توزیع و افزایش بهره‌وری تجهیزات از مهمترین راهکارهایی است که می‌تواند در بلندمدت به کاهش خاموشی‌های تابستانی کمک کند.
همچنین فرهنگ‌سازی برای مدیریت مصرف، استفاده از تجهیزات کم‌مصرف و حمایت از توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر از دیگر اقداماتی است که می‌تواند پایداری شبکه برق را در سال‌های آینده افزایش دهد.
جمع‌بندی
خاموشی‌های تابستانی امسال، همان‌گونه که در گزارش «دنیای اقتصاد» و دیدگاه کارشناسان آمده است، تنها نتیجه افزایش دمای هوا نیست. مجموعه‌ای از عوامل شامل رشد مصرف، محدودیت ظرفیت تولید، مشکلات اقتصادی صنعت برق، کمبود سرمایه‌گذاری و ناترازی مزمن شبکه در شکل‌گیری این وضعیت نقش دارند.
کارشناسان بر این باورند که عبور پایدار از چرخه تکراری قطعی برق، تنها با مدیریت مصرف امکان‌پذیر نیست و در کنار آن باید اصلاحات ساختاری در اقتصاد صنعت برق، توسعه نیروگاه‌های جدید، گسترش انرژی‌های تجدیدپذیر و جذب سرمایه‌گذاری بخش خصوصی نیز با جدیت دنبال شود. در غیر این صورت، با تکرار دوره‌های اوج مصرف، احتمال بروز خاموشی‌های تابستانی در سال‌های آینده نیز همچنان وجود خواهد داشت.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟