سلطه دلار در اقتصاد جهانی طی دهههای گذشته یکی از مهمترین ویژگیهای نظام مالی بینالمللی بوده است. با این حال، چین در سالهای اخیر تلاش کرده با توسعه استفاده از یوان در تجارت خارجی، راهاندازی سامانه پرداخت بینبانکی فرامرزی (CIPS) و معرفی یوان دیجیتال، وابستگی اقتصاد جهان به دلار را کاهش دهد.
به گزارش ثروت فردا، اگرچه پکن سرمایهگذاری گستردهای برای افزایش نقش یوان انجام داده، اما سهم این ارز در تجارت و پرداختهای بینالمللی همچنان فاصله زیادی با دلار آمریکا دارد.
سلطه دلار چگونه شکل گرفت؟
سلطه دلار پس از جنگ جهانی دوم و شکلگیری نظام مالی برتون وودز تثبیت شد. اقتصاد قدرتمند آمریکا، عمق بازارهای مالی، ثبات نسبی اقتصادی و اعتماد سرمایهگذاران موجب شد دلار به مهمترین ارز ذخیره جهان تبدیل شود.
امروزه بخش بزرگی از تجارت جهانی، ذخایر ارزی بانکهای مرکزی و مبادلات بینالمللی همچنان با دلار انجام میشود و این ارز نقش کلیدی در اقتصاد جهانی دارد.
چرا چین به دنبال کاهش سلطه دلار است؟
چین بهعنوان دومین اقتصاد بزرگ جهان، سالهاست برنامههایی را برای افزایش نقش یوان در تجارت بینالمللی دنبال میکند.
اهداف اصلی این سیاست عبارتاند از:
- کاهش وابستگی به دلار آمریکا
- افزایش نقش یوان در تجارت خارجی
- کاهش ریسک تحریمهای مالی
- تقویت نفوذ اقتصادی چین
- توسعه نظام پرداخت مستقل
کارشناسان معتقدند تحقق این اهداف میتواند موقعیت بینالمللی یوان را تقویت کند، اما حذف یا تضعیف سلطه دلار در کوتاهمدت بسیار دشوار خواهد بود.
نقش سامانه CIPS در کاهش سلطه دلار
یکی از مهمترین اقدامات چین، راهاندازی سامانه پرداخت بینبانکی فرامرزی (CIPS) بوده است.
این سامانه با هدف تسهیل پرداختهای بینالمللی مبتنی بر یوان طراحی شده و تا حدی میتواند وابستگی بانکها به شبکههای مالی سنتی را کاهش دهد.
با وجود توسعه این زیرساخت، حجم تراکنشهای انجامشده از طریق CIPS هنوز در مقایسه با شبکههای بینالمللی مبتنی بر دلار بسیار محدود است.
یوان دیجیتال چه نقشی دارد؟
بانک مرکزی چین همزمان پروژه یوان دیجیتال را نیز توسعه داده است.
هدف از این پروژه، افزایش سرعت پرداختها، کاهش هزینه تراکنشها و گسترش استفاده از یوان در مبادلات داخلی و خارجی است.
با این حال، کارشناسان معتقدند حتی توسعه ارز دیجیتال بانک مرکزی نیز بهتنهایی نمیتواند سلطه دلار را به چالش بکشد.
مهمترین موانع جهانی شدن یوان
تحلیلگران اقتصادی معتقدند مشکل اصلی چین کمبود فناوری یا زیرساخت نیست.
مهمترین موانع عبارتاند از:
- محدودیت جریان آزاد سرمایه
- شفافیت پایین نظام مالی
- کنترل شدید دولت بر بازارهای مالی
- اعتماد محدود سرمایهگذاران خارجی
- عمق کمتر بازارهای مالی نسبت به آمریکا
این عوامل باعث شدهاند بسیاری از سرمایهگذاران بینالمللی همچنان دلار را امنترین ارز برای سرمایهگذاری و تجارت بدانند.
اعتماد؛ مهمترین عامل در سلطه دلار
یکی از مهمترین دلایل تداوم سلطه دلار، اعتماد جهانی به اقتصاد و بازارهای مالی آمریکاست.
اقتصاددانان معتقدند تبدیل یک ارز به ارز بینالمللی تنها به فناوری، سامانههای پرداخت یا حجم اقتصاد وابسته نیست.
وجود بازارهای مالی عمیق، قوانین شفاف، آزادی انتقال سرمایه و اعتماد سرمایهگذاران از مهمترین پیشنیازهای جهانی شدن یک ارز محسوب میشود.
در این زمینه، چین هنوز با چالشهای قابلتوجهی روبهرو است.
آیا سلطه دلار در آینده کاهش مییابد؟
برخی تحلیلگران معتقدند سهم دلار در اقتصاد جهانی ممکن است بهتدریج کاهش یابد، اما این روند بسیار تدریجی خواهد بود.
در مقابل، برخی دیگر بر این باورند که یوان میتواند در آینده سهم بیشتری از تجارت جهانی را به خود اختصاص دهد، اما جایگزینی کامل دلار در آینده نزدیک بعید به نظر میرسد.
احتمال بیشتری وجود دارد که نظام پولی جهان در سالهای آینده به سمت چندقطبی شدن حرکت کند؛ بهگونهای که دلار همچنان ارز غالب باقی بماند، اما سهم یوان، یورو و سایر ارزها نیز افزایش یابد.
جمعبندی
گزارش ثروت فردا، نشان میدهد که با وجود سرمایهگذاری گسترده چین در توسعه یوان، سامانه CIPS و یوان دیجیتال، سلطه دلار همچنان پابرجاست.
کارشناسان تأکید میکنند که جهانی شدن یک ارز تنها به زیرساختهای فناوری وابسته نیست و عواملی مانند اعتماد بینالمللی، آزادی جریان سرمایه، شفافیت نظام مالی و عمق بازارهای سرمایه نقش تعیینکنندهای در این مسیر دارند.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟