تولید ناخالص داخلی سرانه ۱۷۶ کشور جهان در فاصله سال‌های ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۵ در گزارشی مبتنی بر داده‌های بانک جهانی بررسی شده است. این گزارش ثروت فردا، تغییرات این شاخص را در کشورهایی مانند ایران، چین، آمریکا و گویان مقایسه می‌کند و تصویری از روند رشد سرانه اقتصادها ارائه می‌دهد.
داستان رشد GDP سرانه
حبیب علیزاده: در این گزارش که بر پایه داده‌های بانک جهانی تهیه شده، ۱۷۶ کشور جهان از نظر رشد تولید ناخالص داخلی سرانه مورد بررسی و رتبه‌بندی قرار گرفته‌اند.
تولید ناخالص داخلی سرانه عبارت است از حاصل تقسیم درآمد کل یا همان تولید ناخالص داخلی (مجموع ارزش کالاها و خدمات تولیدشده در یک دوره زمانی معین، معمولا یک سال) به جمعیت یک کشور. طی ۳۵ سال گذشته (از ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۵) برخی کشورها (از اقتصادهای صادرات‌محور آسیایی تا اقتصادهای دارای منابع غنی زیرزمینی) شاهد جهش غیرمعمول تولید ناخالص داخلی سرانه بوده‌اند.
در این گزارش که بر پایه داده‌های بانک جهانی تهیه شده، ۱۷۶ کشور جهان از نظر رشد تولید ناخالص داخلی سرانه در دوره یادشده مورد بررسی و رتبه‌بندی قرار گرفته‌اند. در این گزارش، ارقام ثبت‌شده، تورم و تفاوت از نظر قدرت خرید (PPP) در کشورهای مختلف را نیز در نظر گرفته‌اند.
بر پایه این گزارش، اقتصادهای آسیایی نزدیک به نیمی از ۲۵ کشور برتر جهان از نظر رشد تولید ناخالص داخلی سرانه را به خود اختصاص داده‌اند. این گزارش حاوی موارد جالب‌توجهی است. به عنوان مثال، قرار گرفتن چین در رتبه دوم جهان با ۱۴۰۴ درصد رشد، به دلیل مقیاس گسترده این کشور، برجسته است. طی چهار دهه گذشته حدود ۸۰۰ میلیون چینی از فقر مطلق خارج شده‌اند. این رقم نشان‌دهنده سه‌چهارم کاهش جهانی فقر است.
کشور گویان با ۱۵۴۹ درصد رشد تولید ناخالص داخلی سرانه طی ۳۵ سال، رتبه نخست جهان را به خود اختصاص داده است. این رشد حاصل جهش چشمگیر قیمت نفت خام در این سال‌ها بوده است. نکته دیگر اینکه، ایران با ۷۴ درصد رشد در رتبه ۸۷ و آمریکا با ۷۳ درصد رشد در رتبه ۸۸ جهان جای گرفته‌اند.
تولید ناخالص داخلی سرانه ایران از ۹.۷ هزار دلار در سال ۱۹۹۰ به ۱۶.۸ هزار دلار در سال ۲۰۲۵ رسیده است. این ارقام برای آمریکا به ترتیب ۴۴.۴ هزار دلار و ۷۶.۹ هزار دلار ثبت شده‌اند. در مجموع، طی این مدت تولید ناخالص داخلی سرانه جهان از ۱۱.۳ هزار دلار به ۲۱.۹ هزار دلار افزایش یافته است. در جدول، آمار تعدادی از کشورها را مشاهده می‌کنید.
برگرفته از گزارشات صدای بورس
تولید ناخالص داخلی سرانه چگونه بررسی می‌شود؟
به گزارش ثروت فردا، تولید ناخالص داخلی سرانه یکی از شاخص‌هایی است که برای مقایسه اندازه اقتصاد نسبت به جمعیت کشورها استفاده می‌شود. این شاخص از تقسیم تولید ناخالص داخلی بر جمعیت به دست می‌آید و به همین دلیل تغییرات جمعیت می‌تواند در تفسیر آن اهمیت داشته باشد.
در مقایسه‌های بین‌المللی، روش محاسبه و واحد پول نیز اهمیت زیادی دارد. بانک جهانی مجموعه گسترده‌ای از داده‌های اقتصادی کشورها را در پایگاه World Development Indicators منتشر می‌کند و شاخص‌های مختلفی برای سنجش تولید و درآمد سرانه در اختیار کاربران قرار می‌دهد.
تفاوت GDP سرانه اسمی و بر مبنای PPP
یکی از نکات مهم هنگام مطالعه آمار تولید ناخالص داخلی سرانه، توجه به نوع شاخص مورد استفاده است. GDP سرانه بر مبنای دلار جاری با شاخص‌هایی که بر اساس برابری قدرت خرید یا PPP محاسبه می‌شوند، یکسان نیستند.
PPP تلاش می‌کند تفاوت سطح قیمت‌ها میان اقتصادها را در مقایسه‌ها لحاظ کند. به همین دلیل، برای مقایسه قدرت خرید و سطح اقتصادی کشورها، صرفاً نگاه کردن به یک رقم اسمی می‌تواند تصویر کاملی ارائه نکند.
بانک جهانی برای کشورهایی مانند ایران و چین داده‌های سرانه مبتنی بر PPP را نیز منتشر می‌کند. برای نمونه، داده‌های ۲۰۲۵ بانک جهانی برای GDP سرانه بر مبنای PPP، ارقام متفاوتی نسبت به GDP سرانه بر مبنای دلار جاری نشان می‌دهند.
جایگاه ایران در مقایسه با اقتصادهای بزرگ
گزارش ارسالی، رشد تولید ناخالص داخلی سرانه ایران را در بازه مورد بررسی با کشورهای دیگر مقایسه کرده است. این نوع مقایسه می‌تواند برای بررسی روند بلندمدت اقتصاد ایران در کنار اقتصادهای بزرگ و اقتصادهای در حال رشد مورد استفاده قرار گیرد.
با این حال، مقایسه ارقام باید با توجه به روش محاسبه شاخص انجام شود. داده‌های جاری بانک جهانی برای سال ۲۰۲۵، برای GDP سرانه اسمی ایران و آمریکا ارقام متفاوتی از برخی ارقام مندرج در گزارش ارسالی نشان می‌دهد؛ بنابراین ارقام گزارش اصلی باید به همان شکل منتشرشده حفظ شوند و در صورت استفاده تحریری از داده‌های جدید، منبع و روش محاسبه جداگانه مشخص شود.
چرا رشد GDP سرانه همیشه به معنای افزایش رفاه نیست؟
افزایش تولید ناخالص داخلی سرانه می‌تواند نشانه افزایش تولید اقتصادی نسبت به جمعیت باشد، اما به‌تنهایی همه ابعاد رفاه اقتصادی را اندازه‌گیری نمی‌کند.
توزیع درآمد، نرخ تورم، وضعیت اشتغال، هزینه زندگی، دسترسی به خدمات عمومی و قدرت خرید خانوارها از عواملی هستند که در ارزیابی شرایط اقتصادی جامعه اهمیت دارند.
از این رو، رتبه‌بندی کشورها بر اساس رشد GDP سرانه را بهتر است در کنار مجموعه‌ای از شاخص‌های اقتصادی و اجتماعی بررسی کرد، نه به‌عنوان تنها معیار ارزیابی وضعیت اقتصادی.
چرا دوره ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۵ مهم است؟
دوره ۳۵ ساله مورد اشاره در گزارش، امکان مشاهده تغییرات بلندمدت اقتصاد کشورها را فراهم می‌کند. در چنین بازه‌ای، عواملی مانند تغییر ساختار تولید، توسعه تجارت، سرمایه‌گذاری، کشف منابع طبیعی، تغییر جمعیت و تحولات قیمت کالاهای پایه می‌توانند بر مسیر GDP سرانه اثر بگذارند.
نمونه گویان در گزارش ارسالی نیز اهمیت این موضوع را نشان می‌دهد؛ زیرا تغییرات مرتبط با صنعت نفت می‌تواند اثر قابل توجهی بر شاخص‌های اقتصادی این کشور داشته باشد. داده‌های بانک جهانی نیز افزایش قابل توجه GDP سرانه اسمی گویان در سال‌های اخیر را نشان می‌دهد.
جمع‌بندی
گزارش مورد بررسی، تولید ناخالص داخلی سرانه ۱۷۶ کشور را در یک دوره ۳۵ ساله مقایسه کرده و تفاوت مسیر اقتصادهایی مانند ایران، چین، آمریکا و گویان را نشان می‌دهد. برای تفسیر دقیق این رتبه‌بندی، توجه به روش محاسبه GDP، تورم، تفاوت قدرت خرید و شرایط جمعیتی کشورها اهمیت دارد.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟