اهمیت اسکناس در اقتصاد ایران
اهمیت اسکناس در سالهای اخیر با گسترش پرداختهای الکترونیکی کمتر مورد توجه قرار گرفته است؛ اما آمارهای جهانی نشان میدهد که پول کاغذی همچنان یکی از ارکان اصلی مبادلات اقتصادی به شمار میرود. بر اساس آمارهای بینالمللی، بیش از ۳۵ درصد معاملات حضوری در جهان با اسکناس انجام میشود، در حالی که این سهم در اقتصاد ایران به کمتر از ۵ درصد رسیده است.
به گزارش ثروت فردا، دکتر پویا جبلعاملی با اشاره به این آمار تأکید میکند که پایین بودن سهم اسکناس در مبادلات، لزوماً نشانه توسعهیافتگی نیست. به گفته وی، عواملی مانند گسترش شرکتهای فعال در حوزه پرداخت الکترونیک، محدودیتهای چاپ اسکناس، تحریمها و همچنین تورم بالا باعث شدهاند استفاده از پول کاغذی در اقتصاد ایران کاهش یابد.
اهمیت اسکناس در استقلال از زیرساختهای فنی
یکی از مهمترین دلایل اهمیت اسکناس، بینیازی آن از زیرساختهای فنی مانند برق، اینترنت، شبکه بانکی و سامانههای پرداخت است. افراد میتوانند بدون نیاز به تجهیزات الکترونیکی یا اتصال به شبکههای بانکی، معاملات روزمره خود را انجام دهند.
این ویژگی باعث میشود اسکناس در شرایطی که زیرساختهای ارتباطی یا بانکی با اختلال مواجه میشوند، همچنان به عنوان یک ابزار مطمئن برای مبادلات اقتصادی مورد استفاده قرار گیرد.
نقش اهمیت اسکناس در مدیریت بحرانها
در زمان وقوع بحرانهایی مانند سیل، زلزله، جنگ یا حملات سایبری، دسترسی به خدمات بانکی و اینترنت ممکن است با اختلال روبهرو شود. در چنین شرایطی، اسکناس نقش مهمی در تداوم مبادلات اقتصادی و تأمین نیازهای روزمره مردم ایفا میکند.
به همین دلیل بسیاری از بانکهای مرکزی جهان همواره بر حفظ سطح مناسبی از گردش پول کاغذی تأکید دارند و اجازه نمیدهند سهم اسکناس در معاملات حضوری از یک حد مشخص پایینتر بیاید.
اهمیت اسکناس در دسترسی همگانی به خدمات مالی
یکی دیگر از ابعاد اهمیت اسکناس، امکان استفاده از آن برای همه اقشار جامعه است. برخلاف پرداختهای الکترونیکی که نیازمند حساب بانکی، تلفن همراه هوشمند یا دسترسی دائمی به اینترنت هستند، پول کاغذی بدون هیچ پیشنیازی قابل استفاده است. این ویژگی بهویژه برای سالمندان، ساکنان مناطق کمبرخوردار و افرادی که دسترسی محدودی به خدمات بانکی دارند، اهمیت فراوانی دارد.
اقتصاددانان معتقدند وجود اسکناس، امکان مشارکت همه شهروندان در فعالیتهای اقتصادی را فراهم میکند و مانع از حذف گروههایی میشود که به هر دلیل امکان استفاده از ابزارهای پرداخت دیجیتال را ندارند.
اهمیت اسکناس در حفظ حریم خصوصی
یکی از مهمترین مزایای اهمیت اسکناس، حفظ حریم خصوصی افراد است. پرداختهای نقدی برخلاف تراکنشهای بانکی، اطلاعات مالی اشخاص را در سامانههای مختلف ثبت نمیکنند و به همین دلیل بسیاری از شهروندان در کشورهای مختلف همچنان ترجیح میدهند بخشی از خریدهای روزمره خود را با اسکناس انجام دهند.
در سرمقاله روزنامه «دنیای اقتصاد» نیز به این موضوع اشاره شده است که وجود پول کاغذی، این امکان را برای افراد فراهم میکند تا بدون وابستگی کامل به شبکه بانکی، بخشی از دارایی خود را مدیریت کنند. این موضوع از نگاه بسیاری از کارشناسان، یکی از مؤلفههای مهم اعتماد عمومی به نظام پولی محسوب میشود.
اعتماد به نظام پولی با حفظ گردش اسکناس
وجود اسکناس در اقتصاد تنها به انجام معاملات محدود نمیشود، بلکه پیام مهمی نیز برای فعالان اقتصادی دارد. زمانی که مردم مطمئن باشند در هر شرایطی میتوانند بخشی از دارایی خود را بهصورت نقد نگهداری کنند، اعتماد بیشتری نسبت به سیاستهای پولی و عملکرد بانک مرکزی خواهند داشت.
نویسنده این یادداشت معتقد است وابستگی کامل مردم به شبکه بانکی، بهویژه در شرایط بحرانی، میتواند مشکلاتی را برای انجام مبادلات روزمره ایجاد کند. به همین دلیل، حفظ تعادل میان پرداختهای الکترونیکی و پول نقد، یکی از الزامات یک نظام پولی پایدار است.
ضرورت چاپ اسکناسهای درشت
دکتر پویا جبلعاملی با اشاره به تورم و افزایش سطح عمومی قیمتها تأکید میکند که اسکناسهای موجود دیگر پاسخگوی حجم معاملات روزانه نیستند. از این رو، افزایش ارزش اسمی اسکناسها میتواند هزینههای حملونقل پول، سرعت انجام معاملات و کارایی مبادلات نقدی را بهبود ببخشد.
به باور وی، با توجه به شرایط اقتصادی ایران، تحولات منطقهای و افزایش ریسک حملات سایبری، چاپ اسکناسهای درشتتر نهتنها یک اقدام اقتصادی، بلکه ضرورتی برای افزایش تابآوری اقتصاد کشور محسوب میشود. این اقدام میتواند در کنار توسعه پرداختهای الکترونیکی، به حفظ ثبات اقتصادی و کاهش اختلال در معاملات روزمره کمک کند.
اهمیت اسکناس؛ راهکاری برای افزایش تابآوری اقتصاد
در پایان این یادداشت تأکید شده است که با توجه به افزایش ریسکهای ناشی از جنگ، حملات سایبری و احتمال اختلال در زیرساختهای بانکی، اهمیت اسکناس بیش از گذشته نمایان شده است. از نگاه نویسنده، در اختیار داشتن حجم مناسبی از پول کاغذی میتواند مانع از توقف معاملات روزمره در شرایط بحرانی شود و دغدغه سیاستگذار را برای تأمین نیازهای مردم کاهش دهد.
کارشناسان اقتصادی نیز معتقدند توسعه ابزارهای پرداخت الکترونیکی نباید به حذف تدریجی اسکناس منجر شود، بلکه هر دو ابزار باید در کنار یکدیگر فعالیت کنند تا اقتصاد در شرایط عادی و بحرانی از انعطافپذیری بیشتری برخوردار باشد.
ضرورت اسکناسهای درشت در اقتصاد ایران
در این یادداشت آمده است که با توجه به معیارهای جهانی، نرخ تورم و ارزش پول ملی، دسترسی مردم به اسکناسهای با ارزش اسمی بالاتر ضروری به نظر میرسد. نویسنده پیشنهاد میکند اسکناسهایی تا سقف ۱۰۰ میلیون ریال برای تسهیل معاملات روزمره در اختیار عموم قرار گیرد.
به اعتقاد وی، افزایش ارزش اسمی اسکناسها به معنای افزایش حجم نقدینگی نیست، بلکه راهکاری برای کاهش هزینه مبادلات، سهولت پرداختهای نقدی و متناسبسازی پول کاغذی با واقعیتهای اقتصادی امروز کشور است.
جمعبندی
بررسی دیدگاه مطرحشده در روزنامه «دنیای اقتصاد» نشان میدهد اهمیت اسکناس تنها به نقش آن در پرداختهای روزمره محدود نمیشود. استقلال از زیرساختهای فنی، امکان استفاده در شرایط بحرانی، دسترسی همگانی، حفظ حریم خصوصی و تقویت اعتماد به نظام پولی از مهمترین دلایلی هستند که همچنان جایگاه پول کاغذی را در اقتصاد حفظ کردهاند.
با وجود گسترش خدمات بانکداری الکترونیک، بسیاری از بانکهای مرکزی جهان همچنان بر حفظ گردش مناسب اسکناس تأکید دارند. از این رو، بازنگری در سیاستهای انتشار اسکناس و افزایش دسترسی مردم به اسکناسهای درشت میتواند به افزایش تابآوری اقتصاد ایران در برابر بحرانهای احتمالی کمک کند.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟