محمدرضا بهرامن، رئیس خانه معدن ایران، در گفتوگوی اختصاصی با ماهنامه «ایما» به مناسبت روز معدن، به بررسی جایگاه معدن ایران در اقتصاد جهانی، نقش مواد معدنی حیاتی و الزامات توسعه این بخش در شرایط جنگ اقتصادی پرداخت.
به گزارش ثروت فردا، معدن ایران امروز دیگر صرفاً یک فعالیت اقتصادی نیست، بلکه به یکی از ارکان امنیت اقتصادی، توسعه صنعتی و افزایش تابآوری کشور در برابر فشارهای خارجی تبدیل شده است.
جایگاه بخش معدن کشور در اقتصاد جهانی
در دو دهه گذشته نفت و گاز مهمترین محور رقابتهای ژئوپلیتیکی جهان بودند، اما اکنون مواد معدنی حیاتی و عناصر نادر خاکی به مهمترین ابزار قدرت اقتصادی کشورها تبدیل شدهاند.
گسترش فناوریهای نوین، توسعه خودروهای برقی، انرژیهای تجدیدپذیر، صنایع دفاعی و هوش مصنوعی، وابستگی کشورها به منابع معدنی استراتژیک را افزایش داده است.
کشورهایی مانند چین با سرمایهگذاری گسترده در حوزه عناصر نادر خاکی توانستهاند نفوذ قابل توجهی در زنجیره جهانی فناوری ایجاد کنند. در مقابل، آمریکا و اتحادیه اروپا نیز با تدوین فهرست مواد معدنی حیاتی و افزایش سرمایهگذاری در اکتشافات معدنی به دنبال کاهش وابستگی خود هستند.
در چنین شرایطی، معدن ایران میتواند نقش مهمی در تامین نیازهای داخلی و حضور در بازارهای جهانی ایفا کند.
نقش مواد معدنی حیاتی در آینده صنعت معدن
مواد معدنی حیاتی شامل عناصر نادر خاکی، لیتیوم، کبالت، نیکل، گرافیت و فلزات گروه پلاتین هستند که در تولید فناوریهای پیشرفته کاربرد دارند.
کارشناسان معتقدند آینده اقتصاد جهانی به این مواد وابسته خواهد بود و کشورهایی که زودتر در این حوزه سرمایهگذاری کنند، سهم بیشتری از بازارهای آینده خواهند داشت.
معدن ایران از ظرفیتهای ارزشمندی در حوزه ذخایر فلزی و عناصر استراتژیک برخوردار است و میتواند به یکی از بازیگران مهم منطقه تبدیل شود.
جایگاه بخش معدن کشور در رقابتهای ژئواکونومیک
ایران در یکی از غنیترین کمربندهای متالوژنی جهان قرار گرفته و از تنوع بالای ذخایر معدنی برخوردار است.
وجود ذخایر مس، طلا، لیتیوم، آهن و عناصر نادر خاکی فرصت مناسبی برای توسعه معدن ایران فراهم کرده است. با این حال، چالشهایی مانند بروکراسی اداری، محدودیت واردات ماشینآلات معدنی، ناپایداری قوانین و کمبود سرمایهگذاری در اکتشافات عمیق، مانع بهرهبرداری کامل از این ظرفیتها شدهاند.
کارشناسان تاکید دارند که اصلاح این موانع میتواند جایگاه معدن ایران را در اقتصاد جهانی ارتقا دهد.
راهبرد توسعه عناصر نادر خاکی در بخش معدن کشور
تعریف فهرست ملی مواد معدنی حیاتی
یکی از مهمترین اقدامات، تدوین فهرست رسمی مواد معدنی حیاتی کشور و تعیین اولویتهای سرمایهگذاری است.
توسعه اکتشافات عمیق
سرمایهگذاری در فناوریهای نوین اکتشاف از جمله ژئوفیزیک هوایی، هوش مصنوعی و مدلسازی سهبعدی میتواند ذخایر جدیدی را در معدن ایران شناسایی کند.
توسعه زنجیره فرآوری
صادرات مواد خام باعث از دست رفتن ارزش افزوده میشود. توسعه صنایع فرآوری و جداسازی عناصر نادر خاکی باید به یکی از اولویتهای اصلی معدن ایران تبدیل شود.
نقش صنعت معدن در شرایط جنگ اقتصادی
معدن ایران در شرایط جنگ اقتصادی سه کارکرد اساسی دارد:
- ایجاد اشتغال پایدار در مناطق کمتر توسعهیافته
- افزایش درآمدهای ارزی غیرنفتی
- تامین مواد اولیه صنایع داخلی
به همین دلیل، بسیاری از کارشناسان بر ضرورت تصمیمگیری سریع و حمایت هدفمند از بخش معدن تاکید دارند.
سه سیاست کلان برای آینده بخش معدن کشور
۱. ثبات مقررات و امنیت سرمایهگذاری
سرمایهگذاری نیازمند محیطی قابل پیشبینی و باثبات است. تغییرات مداوم قوانین میتواند روند توسعه معدن ایران را کند کند.
۲. خصوصیسازی واقعی
بخش خصوصی باید به موتور محرک توسعه معدن ایران تبدیل شود و دولت نقش سیاستگذار و ناظر را بر عهده داشته باشد.
۳. توسعه فناوریهای نوین
استفاده از هوش مصنوعی، دادههای بزرگ، اتوماسیون و معادن هوشمند میتواند بهرهوری و رقابتپذیری معدن ایران را افزایش دهد.
چشمانداز معدن ایران در دهه آینده
محمدرضا بهرامن معتقد است معدن ایران ظرفیت تبدیل شدن به مهمترین پیشران اقتصاد غیرنفتی کشور را دارد. تحقق این هدف نیازمند تغییر نگاه از معدن بهعنوان منبع درآمد کوتاهمدت به معدن بهعنوان زیرساخت توسعه صنعتی و فناوری است.
سرمایهگذاری راهبردی در عناصر نادر خاکی، فلزات باتری، مس و طلا میتواند جایگاه ایران را در زنجیره جهانی انرژیهای نو و صنایع پیشرفته ارتقا دهد.
روز معدن تنها یک مناسبت تقویمی نیست؛ بلکه یادآور اهمیت تصمیمگیریهای راهبردی برای آینده اقتصاد کشور است. معدن ایران میتواند به تکیهگاه اصلی امنیت اقتصادی و توسعه پایدار تبدیل شود، مشروط بر آنکه سیاستگذاریها با سرعت، دقت و نگاه بلندمدت انجام شوند.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟