ابرتورم در ایران یکی از موضوعاتی است که در ماههای اخیر بار دیگر مورد توجه اقتصاددانان قرار گرفته است. حسین عبده تبریزی، اقتصاددان، در یادداشتی تأکید میکند که ابرتورم صرفاً به معنای افزایش شدید قیمتها نیست، بلکه پدیدهای است که میتواند بنیان اقتصاد، اعتبار پول ملی، نظام بانکی، بازار سرمایه و حتی نظم اجتماعی را با چالش جدی روبهرو کند.
به گزارش ثروت فردا، حسین عبده تبریزی توضیح میدهد که باید میان تورم بالا و ابرتورم تفاوت قائل شد؛ زیرا هر دو پیامدهای یکسانی ندارند و مسیر شکلگیری آنها نیز متفاوت است.
ابرتورم در ایران چگونه شکل میگیرد؟
عبده تبریزی معتقد است رسیدن به ابرتورم در ایران الزاماً روندی تدریجی و خطی ندارد. ممکن است اقتصادی برای مدت طولانی تورم بالا را تحمل کند، اما ناگهان از نقطهای عبور کند که رفتار مردم به سرعت تغییر یابد.
به گفته وی، مهمترین عامل این تغییر، از بین رفتن اعتماد عمومی به پول ملی است. زمانی که مردم احساس کنند ریال دیگر توان حفظ ارزش داراییهای آنها را ندارد، ترجیح میدهند دارایی خود را به طلا، ارز، کالا یا سایر داراییهای امن تبدیل کنند.
نقش اعتماد عمومی به پول ملی
ابرتورم در ایران از کجا آغاز میشود؟
این اقتصاددان تأکید میکند تا زمانی که مردم تصور کنند پول ملی هرچند با کاهش ارزش، همچنان قابلیت نگهداری دارد، نظام اقتصادی میتواند به فعالیت خود ادامه دهد.
اما اگر این اعتماد از بین برود، سرعت گردش پول افزایش مییابد و افراد بلافاصله پس از دریافت درآمد خود، آن را به داراییهای دیگر تبدیل میکنند. این رفتار موجب افزایش تقاضا برای کالاها و داراییها شده و تورم را تشدید میکند؛ موضوعی که میتواند زمینه شکلگیری ابرتورم در ایران را فراهم کند.
چرخه خودتقویتکننده تورم
عبده تبریزی توضیح میدهد افزایش تورم باعث کاهش اعتماد به پول ملی میشود و کاهش اعتماد نیز دوباره تورم را افزایش میدهد. در نتیجه، چرخهای شکل میگیرد که در آن هر عامل، عامل دیگر را تقویت میکند.
به گفته وی، در چنین شرایطی نرخ تورم ممکن است در مدت کوتاهی از سطوح بالا به چند صد یا حتی چند هزار درصد برسد. در این مرحله، مشکل اصلی دیگر صرفاً سیاستهای پولی یا کسری بودجه نیست، بلکه فروپاشی اعتماد عمومی به پول ملی است؛ موضوعی که بازگرداندن آن بسیار دشوارتر از کنترل تورم عادی خواهد بود.
چرا احتمال ابرتورم در ایران پایینتر است؟
ابرتورم در ایران هنوز قطعی نیست
حسین عبده تبریزی معتقد است با وجود نگرانیهای موجود، وقوع ابرتورم در ایران در شرایط فعلی چندان محتمل نیست. به گفته او، یکی از مهمترین دلایل این موضوع، آگاهی نسبی سیاستگذاران اقتصادی نسبت به پیامدهای تورم و لزوم کنترل آن است.
وی توضیح میدهد در بسیاری از کشورهایی که با ابرتورم مواجه شدند، دولتها بدون در نظر گرفتن محدودیتهای بودجهای، به افزایش مستمر حقوق، یارانهها و هزینههای عمومی روی آوردند و برای تأمین این مخارج، حجم بالایی از پول جدید خلق کردند؛ اقدامی که در نهایت به تشدید تورم و از بین رفتن ارزش پول ملی انجامید.
نقش سیاستهای مالی دولت
ابرتورم در ایران و کنترل کسری بودجه
این اقتصاددان تأکید میکند که اگر دولت بدون محدودیت به افزایش هزینهها و جبران آثار تورم از طریق خلق پول ادامه دهد، اقتصاد وارد چرخهای خواهد شد که کنترل آن بسیار دشوار است.
به گفته عبده تبریزی، در ایران با وجود مشکلات بودجهای و بیانضباطی مالی، هنوز چنین روندی به شکل کامل مشاهده نمیشود. به اعتقاد او، وجود نوعی عقلانیت در میان تصمیمگیران اقتصادی باعث شده است دولت تاکنون از ورود به مسیر افزایش نامحدود هزینهها و تطبیق دائمی پرداختها با نرخ تورم خودداری کند؛ موضوعی که احتمال وقوع ابرتورم در ایران را در کوتاهمدت کاهش میدهد.
از بین رفتن اعتماد چه پیامدی دارد؟
ابرتورم در ایران و آینده نظام مالی
عبده تبریزی هشدار میدهد که نباید پایین بودن احتمال ابرتورم در ایران باعث نادیده گرفتن این خطر شود. به گفته وی، مهمترین تفاوت میان تورم بالا و ابرتورم، میزان اعتماد مردم به پول ملی است.
اگر جامعه به این نتیجه برسد که ریال دیگر توان حفظ ارزش داراییها را ندارد، رفتار اقتصادی مردم به سرعت تغییر خواهد کرد. در چنین شرایطی، سپردههای بانکی، قراردادهای مالی بلندمدت و بسیاری از ابزارهای سرمایهگذاری ریالی جذابیت خود را از دست میدهند و سرمایهها به سمت بازارهایی مانند طلا، ارز و سایر داراییهای امن حرکت میکنند.
تأثیر ابرتورم بر بانکها و بازار سرمایه
ابرتورم در ایران چگونه نظام مالی را تهدید میکند؟
این اقتصاددان معتقد است از بین رفتن اعتماد به ابزارهای مالی ریالی، میتواند پیامدهای گستردهای برای نظام بانکی و بازار سرمایه داشته باشد.
در چنین شرایطی بانکها منابع بلندمدت خود را از دست میدهند، صندوقهای سرمایهگذاری با کاهش جذب سرمایه مواجه میشوند، بازار اوراق بدهی تضعیف میشود و بنگاههای اقتصادی نیز امکان تأمین مالی پروژههای تولیدی را از دست خواهند داد.
به گفته عبده تبریزی، ادامه این روند میتواند سرمایهگذاری مولد را کاهش داده و منابع مالی را به سمت بازارهای غیرمولد هدایت کند؛ اتفاقی که یکی از مهمترین پیامدهای ابرتورم در ایران خواهد بود.
ابزارهای مالی هنوز کارکرد دارند
ابرتورم در ایران و نقش سپردههای بانکی
حسین عبده تبریزی در ادامه تأکید میکند که با وجود تورم بالا، هنوز ابزارهای مالی رسمی در اقتصاد ایران بهطور کامل کارایی خود را از دست ندادهاند. هرچند بازده بسیاری از سپردههای بانکی، اوراق بدهی و صندوقهای سرمایهگذاری کمتر از نرخ واقعی تورم است، اما این ابزارها همچنان بخشی از کاهش ارزش پول را جبران میکنند.
به گفته وی، همین موضوع باعث شده است که ابرتورم در ایران هنوز به مرحلهای نرسد که مردم به طور کامل از نظام مالی رسمی خارج شوند و همه داراییهای خود را به بازارهایی مانند طلا، ارز یا مسکن منتقل کنند.
اعتماد عمومی؛ مهمترین سد ابرتورم
ابرتورم در ایران به اعتماد وابسته است
عبده تبریزی معتقد است مهمترین سرمایه هر نظام پولی، اعتماد مردم به پول ملی است. تا زمانی که این اعتماد هرچند بهصورت نسبی وجود داشته باشد، امکان ادامه فعالیت نظام بانکی، بازار سرمایه و ابزارهای مالی فراهم خواهد بود.
او تأکید میکند اگر این اعتماد تضعیف شود، سرعت خروج سرمایه از داراییهای ریالی افزایش یافته و بازگرداندن ثبات به اقتصاد بسیار دشوارتر خواهد شد. به همین دلیل، حفظ اعتماد عمومی باید یکی از مهمترین اولویتهای سیاستگذاران اقتصادی باشد.
آینده اقتصاد در گرو کنترل تورم
ابرتورم در ایران چگونه مهار میشود؟
کارشناسان اقتصادی بر این باورند که جلوگیری از ابرتورم در ایران نیازمند مجموعهای از سیاستهای هماهنگ در حوزه پولی، مالی و بودجهای است. کنترل کسری بودجه، جلوگیری از رشد بیضابطه نقدینگی، افزایش انضباط مالی، تقویت استقلال بانک مرکزی و ایجاد ثبات در سیاستهای اقتصادی، از جمله اقداماتی است که میتواند از تشدید تورم جلوگیری کند.
همچنین افزایش شفافیت اقتصادی و تقویت اعتماد عمومی به سیاستهای دولت، نقش مهمی در کاهش انتظارات تورمی و حفظ ارزش پول ملی خواهد داشت.
جمعبندی
دیدگاه حسین عبده تبریزی نشان میدهد که ابرتورم در ایران در شرایط فعلی یک خطر بالقوه است، اما هنوز نشانههای قطعی وقوع آن مشاهده نمیشود. به اعتقاد این اقتصاددان، تفاوت اصلی میان تورم بالا و ابرتورم، در میزان اعتماد مردم به پول ملی و نظام مالی نهفته است. تا زمانی که این اعتماد حفظ شود و دولت از سیاستهای مالی و پولی انضباطمند پیروی کند، احتمال ورود اقتصاد ایران به مرحله ابرتورم کاهش خواهد یافت. با این حال، استمرار کنترل تورم، مدیریت بودجه و تقویت اعتماد عمومی همچنان از مهمترین الزامات حفظ ثبات اقتصادی کشور به شمار میرود.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟