راه ابریشم یخی به یکی از مسیرهای مورد توجه در تجارت دریایی میان آسیا و اروپا تبدیل شده است. به گزارش ثروت فردا، راه‌اندازی سرویس منظم کانتینری از مسیر قطب شمال می‌تواند جایگاه مسیر دریای شمالی را در حمل‌ونقل بین‌المللی افزایش دهد.
راه ابریشم یخی چیست؟
راه ابریشم یخی عنوانی است که برای مسیر جدید کشتیرانی در امتداد مسیر دریای شمالی مورد استفاده قرار گرفته است. این مسیر در امتداد سواحل شمالی روسیه قرار دارد و از نظر جغرافیایی می‌تواند ارتباط دریایی میان بنادر شرق آسیا و شمال اروپا را کوتاه‌تر کند.
افزایش توجه به این مسیر همزمان با تغییرات اقلیمی و کاهش دوره‌ای یخ‌های دریایی قطب شمال رخ داده است. البته استفاده تجاری از این مسیر همچنان به شرایط آب‌وهوایی، وضعیت یخ‌ها، تجهیزات کشتی‌ها و زیرساخت‌های امدادی وابسته است.
راه ابریشم یخی و تجارت چین و اروپا
به گزارش ثروت فردا، چین یکی از کشورهایی است که به دنبال توسعه مسیرهای جدید برای تجارت بین‌المللی است. وابستگی اقتصاد چین به تجارت دریایی باعث شده مسیرهای جایگزین برای انتقال کالا میان آسیا و اروپا اهمیت بیشتری پیدا کنند.
راه ابریشم یخی در این چارچوب می‌تواند به عنوان یکی از گزینه‌های مکمل مسیرهای سنتی مطرح شود. کوتاه‌تر شدن مسیر دریایی در شرایط مناسب می‌تواند زمان حمل کالا را کاهش دهد و انعطاف بیشتری در شبکه تجارت جهانی ایجاد کند.
از سوی دیگر، این مسیر می‌تواند از نظر ژئوپلیتیکی نیز اهمیت داشته باشد؛ زیرا بخشی از مسیرهای سنتی تجارت دریایی از مناطق دارای ریسک‌های امنیتی عبور می‌کنند.
راه ابریشم یخی و کاهش زمان حمل
یکی از مهمترین جذابیت‌های راه ابریشم یخی، امکان کاهش زمان سفر دریایی میان چین و اروپا است. توسعه راه ابریشم یخی می‌تواند مسیرهای تجاری میان آسیا و اروپا را کوتاه‌تر کند و اهمیت این مسیر را در تجارت جهانی افزایش دهد.
بر اساس اطلاعات مطرح‌شده در خبر، سفر معمول میان بندر نینگبو چین و فلیکستو بریتانیا حدود ۴۰ روز زمان می‌برد و مسیر جدید در شرایط مناسب می‌تواند این زمان را تقریبا به نصف کاهش دهد. این ویژگی راه ابریشم یخی می‌تواند برای شرکت‌های کشتیرانی که به دنبال کاهش زمان حمل کالا هستند، اهمیت ویژه‌ای داشته باشد.
کاهش زمان حمل برای شرکت‌های کشتیرانی و صاحبان کالا اهمیت اقتصادی زیادی دارد. هرچه مدت زمان حضور کشتی در مسیر کاهش پیدا کند، امکان استفاده مجدد از ظرفیت کشتی در دوره زمانی کوتاه‌تر افزایش خواهد یافت. از این منظر، راه ابریشم یخی می‌تواند به عنوان یک مسیر مکمل در شبکه حمل‌ونقل دریایی میان چین و اروپا مورد توجه قرار گیرد.
با این حال، کاهش زمان سفر تنها در صورتی یک مزیت واقعی خواهد بود که هزینه‌های مربوط به تجهیزات یخ‌شکن، بیمه، ایمنی و ریسک‌های عملیاتی افزایش قابل‌توجهی نداشته باشد. بنابراین، آینده راه ابریشم یخی تنها به کوتاه‌تر شدن مسیر وابسته نیست و عوامل اقتصادی، اقلیمی و امنیتی نیز در میزان استفاده از آن نقش تعیین‌کننده خواهند داشت.
راه ابریشم یخی و مسیر دریای شمالی
مسیر دریای شمالی یکی از مهمترین بخش‌های جغرافیایی راه ابریشم یخی محسوب می‌شود. این مسیر در امتداد سواحل شمالی روسیه قرار دارد و به دلیل شرایط خاص آب‌وهوایی و یخی، مقررات و الزامات ویژه‌ای برای عبور کشتی‌ها دارد.
افزایش عبور کشتی‌ها از این مسیر نشان می‌دهد که صنعت کشتیرانی در حال بررسی ظرفیت‌های تجاری قطب شمال است. با این حال، افزایش تردد کشتی‌ها به معنی تبدیل شدن فوری این مسیر به یک جایگزین کامل برای مسیرهای سنتی نیست.
دسترسی به تجهیزات مناسب، تجربه خدمه، وضعیت یخ‌های دریایی و امکان امدادرسانی از جمله عواملی هستند که می‌توانند بر آینده این مسیر تأثیر بگذارند.
مزایای اقتصادی مسیر قطب شمال
یکی از مهمترین مزایای بالقوه راه ابریشم یخی، کوتاه‌تر شدن برخی مسیرهای دریایی بین آسیا و اروپا است.
در صورت فراهم بودن شرایط، کاهش مسافت می‌تواند مصرف سوخت و مدت زمان سفر را نیز کاهش دهد. از این منظر، مسیر قطب شمال می‌تواند برای شرکت‌هایی که به دنبال کاهش زمان حمل هستند، جذاب باشد.
همچنین تحولات ژئوپلیتیکی در برخی مسیرهای سنتی دریایی، اهمیت مسیرهای جایگزین را بیشتر کرده است. شرکت‌های کشتیرانی در سال‌های اخیر تلاش کرده‌اند ریسک‌های ناشی از عبور از مناطق پرتنش را در تصمیم‌های عملیاتی خود لحاظ کنند.
با این حال، قطب شمال نیز فاقد ریسک نیست. حضور روسیه، شرایط دشوار اقلیمی و محدودیت زیرساخت‌های امدادی باعث می‌شود تصمیم‌گیری برای استفاده از این مسیر پیچیده باشد.
راه ابریشم یخی و چالش‌های زیست‌محیطی
توسعه راه ابریشم یخی یک مسئله مهم زیست‌محیطی نیز ایجاد می‌کند.
کاهش یخ‌های دریایی باعث شده دسترسی به بخش‌هایی از قطب شمال در دوره‌هایی آسان‌تر شود، اما همین کاهش یخ‌ها یکی از نشانه‌های تغییرات اقلیمی محسوب می‌شود.
افزایش تردد کشتی‌ها در چنین منطقه‌ای می‌تواند نگرانی‌هایی درباره آلودگی نفتی، انتشار آلاینده‌ها، آسیب به زیست‌بوم‌های حساس و افزایش فعالیت انسانی ایجاد کند.
سازمان بین‌المللی دریانوردی برای فعالیت کشتی‌ها در مناطق قطبی مقررات ویژه‌ای در قالب Polar Code دارد. این مقررات موضوعاتی مانند ایمنی، تجهیزات، برنامه‌ریزی سفر و حفاظت از محیط‌زیست را پوشش می‌دهد.
آینده کشتیرانی در قطب شمال
آینده راه ابریشم یخی به مجموعه‌ای از عوامل اقتصادی، سیاسی و اقلیمی وابسته است.
اگر روند کاهش یخ‌های دریایی ادامه پیدا کند و زیرساخت‌های بندری و امدادی توسعه یابد، احتمال افزایش استفاده تجاری از مسیر دریای شمالی وجود خواهد داشت.
از سوی دیگر، افزایش تنش‌های ژئوپلیتیکی و محدودیت همکاری با روسیه می‌تواند مانع توسعه سریع این مسیر شود.
بنابراین، احتمالاً در سال‌های آینده شاهد رقابت میان مزیت اقتصادی کوتاه‌تر شدن مسیر و هزینه‌های ناشی از ریسک‌های عملیاتی و سیاسی خواهیم بود.
نخستین سرویس منظم کانتینری جهان از مسیر قطب شمال راه‌اندازی می شود
چین در مسیر ساخت راه ابریشم یخی
با ذوب شدن یخ‌های قطبی و تلاش شرکت‌های کشتیرانی برای فرار از گذرگاه‌های پرخطر، قطب شمال به تدریج در حال تبدیل شدن به یک مسیر جایگزین و عملی برای تجارت جهانی است.
کسری غفوری: با ذوب شدن یخ‌های قطبی و تلاش شرکت‌های کشتیرانی برای فرار از گذرگاه‌های پرخطر، قطب شمال به تدریج در حال تبدیل شدن به یک مسیر جایگزین و عملی برای تجارت جهانی است. این مسیر تازه، فاصله سفرهای دریایی میان اروپا و آسیا را به شکل چشمگیری کاهش می‌دهد.
به گزارش فایننشال تایمز، شرکت کشتیرانی کانتینری «سی لجند» چین که تمرکز ویژه‌ای بر بازارهای ترکیه و شمال آفریقا دارد، در هفته جاری نخستین سرویس منظم کانتینری جهان از مسیر قطب شمال را راه‌اندازی می‌کند. این سرویس هفتگی در مسیر خود از بندر نینگبو در سواحل شرقی چین تا بندر فلیکستو در بریتانیا، در امتداد نوار ساحلی شمال روسیه حرکت خواهد کرد. این شرکت با الهام از مسیر تجاری تاریخی که روزگاری چین و اروپا را به هم پیوند می‌داد، نام «جاده ابریشم یخی» را برای این خط جدید برگزیده است.
بسته به شرایط یخی در مدار قطب شمال، این مسیر جدید می‌تواند زمان معمول ۴۰ روزه دریانوردی بین این دو بندر را تقریبا به نصف کاهش دهد. این اقدام پس از ثبت رکورد ۲۳ عبور از مسیر دریای شمالی در تابستان گذشته صورت می‌گیرد که در مقایسه با ۱۵ سفر در سال ۲۰۲۴، رشد قابل‌توجهی را نشان می‌دهد. گرمایش زمین سبب شده تا در فصل تابستان، یخ‌های دریایی تا عرض‌های جنوبی‌تر ذوب شوند و امکان عبور کشتی‌ها بدون نیاز به امکانات یخ‌شکن فراهم شود.
به‌رغم رقابت‌های ژئوپلیتیک بر سر کنترل این منطقه، شرکت‌های کشتیرانی تمایل روزافزونی به استفاده از این مسیر نشان می‌دهند. هدف اصلی آن‌ها دور زدن گذرگاه‌های پرالتهابی مانند تنگه باب‌المندب در دریای سرخ است.
راهول خانا، مدیر ارشد مشاوره ریسک دریایی در شرکت بیمه آلیانز، معتقد است ترافیک دریایی در قطب شمال و مسیر دریای شمالی افزایش مشهودی داشته است. به گفته او، مالکان کشتی‌ها اکنون این مسیر را یک فرصت طلایی می‌بینند که نه تنها در زمان و هزینه‌ها صرفه‌جویی هنگفتی می‌کند، بلکه آن‌ها را از تمام گذرگاه‌های حساس ژئوپلیتیک و مناطق درگیر جنگ دور نگه می‌دارد.
مسیر دریای شمالی به ۲۸ بخش با دستورالعمل‌های متفاوت تقسیم شده است. مدیریت این مناطق بر عهده اداره مسیر دریای شمالی وابسته به شرکت دولتی روس‌اتم روسیه است و مجوزهای عبور نیز توسط همین نهاد صادر می‌شود. با این حال، استفاده از این مسیر منتقدان جدی خود را دارد. با وجود اینکه شرکت مرسک در سال ۲۰۱۸ نخستین کشتی کانتینری خود را از مسیر قطب شمال بین ولادی‌وستوک و سن‌پترزبورگ عبور داد، اما اکنون این خط کشتیرانی دانمارکی و بسیاری از شرکت‌های اروپایی دیگر متعهد شده‌اند که از بیم آسیب رساندن به اکوسیستم شکننده قطب شمال، از این مسیر استفاده نکنند.
پژوهش‌های اخیر محققان دانشگاه ساوتهمپتون نشان می‌دهد که گسترده یخ‌های قطب شمال در طول دوره اوج زمستان بین سال‌های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ با کاهش ۵.۸ درصدی روبه‌رو شده که بزرگترین افت ثبت‌شده در تاریخ است. اگرچه وضعیت یخ‌ها در سال جاری اندکی بهبود یافت، اما همچنان دومین رکورد پایینِ ثبت‌شده تا به امروز به شمار می‌رود.
استیون گیلبو، وزیر محیط زیست پیشین کانادا که برای افزایش آگاهی درباره مسائل قطب شمال در این منطقه دریانوردی می‌کند، تاثیر گرمایش جهانی بر قطب شمال را تکان‌دهنده می‌داند. او هشدار می‌دهد که تغییرات اقلیمی خطرات امنیتی در قطب شمال را تشدید خواهد کرد، به ویژه اگر پای کشتی‌های متعلق به کشورهای غیرقطبی بیش از پیش به این منطقه باز شود. از سوی دیگر، مالته هومپرت، کارشناس کشتیرانی قطبی، تاکید می‌کند که علاوه بر دغدغه‌های اقلیمی، تیرگی روابط با روسیه نیز عامل مهمی است که شرکت‌های اروپایی را از این مسیر دور نگه داشته است.
با وجود تمام این چالش‌ها، علاقه به تجارت دریایی در مدار شمال در افزایش سفارش ساخت کشتی‌های کلاس یخ‌شکن نیز مشهود است. داده‌های شرکت اطلاعات دریایی وسون ناتیکال نشان می‌دهد که سال گذشته ۱۶۷ فروند از این نوع کشتی ساخته شده که بالاترین رقم در بیش از یک دهه اخیر است و قرار است ۱۶۴ فروند دیگر نیز در سال جاری تولید شود.
با این همه، قطب شمال همچنان چالش‌های حیاتی برای دریانوردان به همراه دارد. آن‌ها برای عبور از میدان‌های یخی به تجربه بالایی نیاز دارند، آن هم در شرایطی که سیستم‌های موقعیت‌یاب جهانی اغلب در آن عرض‌های جغرافیایی بالا از کار می‌افتند. خطر نشت نفت و آلودگی همواره وجود دارد و فاصله بسیار زیاد با نیروهای امداد و نجات، ریسک سفر را دوچندان می‌کند؛ هرچند کوتاه شدن مسیر عملا به معنای کاهش انتشار کربن خواهد بود. همچنین کشتی‌ها موظف به رعایت آیین‌نامه قطبی سازمان بین‌المللی دریانوردی هستند که استانداردهای سختگیرانه‌ای برای ایمنی و حفاظت از محیط زیست تعیین کرده است.
به گزارش گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد _ کسری غفوری، مدیران بیمه آلیانز هشدار می‌دهند که در صورت عدم دسترسی به امکانات یخ‌شکن، احتمال گرفتار شدن کشتی‌ها بسیار بالا است. در صورت بروز حادثه در قطب شمال، امکانات نجات، امداد و اطفای حریق بسیار محدود است و مدیریت بحران در این منطقه به مراتب دشوارتر از سایر آب‌های جهان خواهد بود. بررسی‌های آلیانز نشان می‌دهد که در ۱۰ سال گذشته بیش از ۵۰۰ حادثه کشتیرانی در مدار قطب شمال گزارش شده که نقص و خرابی ماشین‌آلات، عامل نیمی از این حوادث بوده است.
اهمیت راه ابریشم یخی برای تجارت جهانی
راه ابریشم یخی می‌تواند بخشی از تغییرات آینده در شبکه حمل‌ونقل دریایی جهان باشد. افزایش تقاضا برای مسیرهای کوتاه‌تر و امن‌تر باعث شده شرکت‌های کشتیرانی به مسیرهای قطبی توجه بیشتری نشان دهند.
البته استفاده از این مسیر تنها به کاهش مسافت محدود نمی‌شود. هزینه بیمه، تجهیزات تخصصی، وضعیت آب‌وهوایی، دسترسی به بنادر و امکانات امدادی همگی در محاسبه اقتصادی یک سفر نقش دارند.
راه ابریشم یخی و رقابت چین
برای چین، توسعه مسیرهای تجاری جدید می‌تواند اهمیت راهبردی داشته باشد. این کشور یکی از بزرگترین صادرکنندگان کالا در جهان است و بخش قابل‌توجهی از تجارت آن از طریق حمل‌ونقل دریایی انجام می‌شود.
در چنین شرایطی، راه ابریشم یخی می‌تواند به عنوان یکی از مسیرهای مکمل شبکه تجارت چین و اروپا مورد توجه قرار گیرد.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟