مهرداد سپهوند، مدیر مرکز پژوهشهای مالی و اقتصادی گروه رسانهای «دنیایاقتصاد» در همایش «چشمانداز اقتصاد ایران ۱۴۰۵» به چالشهای پیشبینی اقتصاد در شرایط پرابهام و ناپایدار کشور پرداخت.
به گزارش ثروت فردا، او توضیح داد که برگزاری این همایش چندین بار بهدلیل شرایط خاص کشور به تعویق افتاد. در زمان برنامهریزی اولیه، فضای کشور نسبتا آرام بود و تمرکز کارشناسان بر ارزیابی خسارتهای اقتصادی ناشی از جنگ، بازسازی و اصلاحات اقتصادی قرار داشت؛ اما سرعت بالای تحولات سیاسی و اقتصادی باعث شد شرایط بهطور اساسی تغییر کند.
کوتاه شدن افق پیشبینی اقتصادی
سپهوند گفت: چهار محور اصلی همایش شامل الزامات خروج از رکود و دستیابی به رشد پایدار، راهکارهای مقابله با ابرتورم، بررسی ظرفیتهای تامین مالی در شرایط فعلی و تحلیل بازار مسکن است. به گفته او، این موضوعات همچنان اهمیت دارند، اما تغییرات سریع محیط اقتصادی، تحلیل و پیشبینی را دشوارتر کرده است.
او با اشاره به ماموریت مرکز پژوهشهای مالی و اقتصادی برای کمک به فعالان اقتصادی و صاحبان کسبوکار اظهار کرد که این مرکز از سال۱۴۰۲ فعالیت خود را در قالب یک دبیرخانه دائمی آغاز کرده و دو رویکرد اصلی را دنبال میکند.
نخست، برگزاری همایشهای تخصصی با هدف بررسی روندهای اقتصادی و ارائه تحلیلهای کاربردی و دوم، تهیه گزارشهای مستمر چشمانداز اقتصاد ایران که بر پایه مدلهای کلانسنجی و روشهای حرفهای مورد استفاده در مراکز پژوهشی معتبر جهان تدوین میشوند. این گزارشها با بهرهگیری از پنج مدل اقتصادسنجی، سناریوهای مختلف اقتصاد کشور را برای چهار فصل آینده ترسیم میکنند.
در چنین شرایطی، پیشبینی اقتصادی بیش از گذشته به فرآیندی پویا و قابل بازنگری تبدیل شده است. تغییرات سریع در متغیرهای سیاسی، اقتصادی و مالی میتواند مفروضات اولیه تحلیلها را در مدت کوتاهی تغییر دهد.
به همین دلیل، فعالان اقتصادی و تصمیمگیران به جای اتکا به یک پیشبینی ثابت و بلندمدت، به تحلیلهایی نیاز دارند که بتوانند با تغییر شرایط، بهروزرسانی شوند.
ضرورت بهروزرسانی مستمر تحلیلهای اقتصادی
سپهوند تاکید کرد در شرایطی که اقتصاد با بحرانهای مکرر و نااطمینانیهای گسترده روبهرو است، پیشبینی همچنان ضروری است؛ زیرا فعالان اقتصادی برای تصمیمگیری و برنامهریزی به تصویری از آینده نیاز دارند. با این حال، در چنین فضایی نمیتوان به پیشبینیهای بلندمدت و قطعی اتکا کرد.
راهکار مناسب، کوتاهتر کردن افق پیشبینی، افزایش دفعات بهروزرسانی تحلیلها و بازنگری مستمر در مفروضات، مدلها و پارامترهای مورد استفاده است تا بتوان تغییرات ساختاری اقتصاد را بهتر در نظر گرفت. او توضیح داد که این مرکز ابتدا پیشبینیهای خود را در اواخر بهمن تهیه کرده و سپس پس از تحولات جدید، از جمله امضای تفاهمنامه در فروردین، آنها را بازبینی کرده است.
به اعتقاد وی، پیشبینیهای اقتصادی نباید بهصورت نقطهای و قطعی ارائه شوند، بلکه باید مبتنی بر احتمال باشند.
این رویکرد نشان میدهد که در فضای پرابهام، اعتبار یک تحلیل اقتصادی تنها به نتیجه نهایی آن وابسته نیست؛ بلکه روش تحلیل، مفروضات مورد استفاده و میزان انعطافپذیری مدل نیز اهمیت زیادی دارد.
هرچه سرعت تغییرات بیشتر باشد، فاصله زمانی میان دو بهروزرسانی تحلیل نیز اهمیت بیشتری پیدا میکند. از این منظر، پیشبینی اقتصادی باید بهصورت مستمر مورد بازبینی قرار گیرد تا تصمیمگیران بتوانند واکنش مناسبتری به تغییرات نشان دهند.
پیشبینی اقتصادی بر پایه سناریوهای احتمالی
در این روش، علاوه بر محتملترین سناریو، میزان احتمال انحراف از آن نیز مشخص میشود تا تصمیمگیران بتوانند ریسکهای پیشرو را بهتر ارزیابی کنند. همچنین، انجام تحلیل حساسیت برای بررسی تاثیر تغییر مفروضات بر نتایج، بخش مهمی از این فرآیند است.
سپهوند در پایان با اشاره به تجربه صندوق بینالمللی پول در دوران همهگیری کرونا گفت که حتی در اوج نااطمینانی نیز این نهاد پیشبینیهای خود را متوقف نکرد، بلکه آنها را بهطور مستمر و فصلی بهروزرسانی کرد.
به باور او، در شرایط بحرانی نیز نباید از پیشبینی صرفنظر کرد، بلکه باید آن را به فرآیندی پویا و مستمر تبدیل کرد. وی تاکید کرد که تجربه انباشته از این روند به پژوهشگران کمک میکند تا در مواجهه با بحرانهای آینده عملکرد بهتری داشته باشند و گزارشهایی مطابق استانداردهای بینالمللی ارائه دهند. به گفته او، این رویکرد برای نخستین بار بهصورت منسجم در ایران در حال اجراست.
بر اساس این دیدگاه، پیشبینی اقتصادی نباید به معنای ارائه یک عدد قطعی برای آینده باشد. در عوض، تحلیلگران میتوانند چند سناریوی مختلف را بررسی کنند و برای هر سناریو، میزان احتمال وقوع و پیامدهای احتمالی آن را مورد ارزیابی قرار دهند.
این روش بهویژه برای فعالان اقتصادی اهمیت دارد؛ زیرا تصمیمگیری در شرایط پرریسک معمولاً بر اساس یک آینده قطعی انجام نمیشود. شرکتها، سرمایهگذاران و سیاستگذاران باید بتوانند برای شرایط مختلف آماده باشند.
تحلیل حساسیت و مدیریت ریسک
یکی از ابزارهای مهم در تحلیلهای اقتصادی، بررسی میزان حساسیت نتایج نسبت به تغییر مفروضات است. به این معنا که تحلیلگر بررسی میکند اگر یکی از متغیرهای اصلی تغییر کند، نتیجه پیشبینی تا چه اندازه دستخوش تغییر خواهد شد.
برای نمونه، تغییر در نرخ تورم، شرایط تامین مالی، تحولات سیاسی یا وضعیت بازارهای دارایی میتواند بر نتایج مدلهای اقتصادی اثر بگذارد. تحلیل حساسیت کمک میکند تصمیمگیران بدانند کدام متغیرها بیشترین تاثیر را بر نتیجه نهایی دارند.
در این چارچوب، پیشبینی اقتصادی نه یک پاسخ ثابت، بلکه ابزاری برای شناخت بهتر ریسکها و تصمیمگیری در شرایط مختلف است.
تجربه نهادهای بینالمللی در پیشبینی
تجربه نهادهای بینالمللی نشان میدهد که در دورههای بحران، پیشبینی اقتصادی متوقف نمیشود؛ بلکه روشها و دورههای بهروزرسانی آن تغییر میکند.
صندوق بینالمللی پول نیز در گزارشهای چشمانداز اقتصادی خود، روندهای اقتصادی را با توجه به تغییر شرایط و اطلاعات جدید بازبینی میکند. گزارشهای این نهاد معمولاً بر بررسی سناریوها، ریسکهای نزولی و تغییر مفروضات اقتصادی تمرکز دارند.
این تجربه نشان میدهد که حتی در دورههای افزایش نااطمینانی، وجود یک چارچوب منظم برای تحلیل آینده میتواند به تصمیمگیران در ارزیابی ریسکها کمک کند.
آینده پیشبینی اقتصادی در ایران
با توجه به افزایش سرعت تحولات اقتصادی و سیاسی، به نظر میرسد نیاز به تحلیلهای منظم و بهروزشونده در اقتصاد ایران بیشتر از گذشته شده است.
فعالان اقتصادی برای برنامهریزی سرمایهگذاری، تامین مالی، تولید و توسعه فعالیتهای خود به اطلاعاتی درباره مسیرهای احتمالی آینده نیاز دارند. با این حال، تغییرات سریع میتواند باعث شود پیشبینیهای بلندمدت با عدمقطعیت بیشتری همراه باشند.
در چنین شرایطی، کوتاهتر شدن افق تحلیل، استفاده از چند سناریو و بازنگری مستمر در مفروضات میتواند به افزایش کاربردپذیری گزارشهای اقتصادی کمک کند.
در نهایت، همانطور که مهرداد سپهوند تاکید کرده است، بحران و نااطمینانی نباید به معنای کنار گذاشتن پیشبینی باشد. بلکه پیشبینی اقتصادی باید به فرآیندی مستمر، احتمالی و قابل بازبینی تبدیل شود تا بتواند برای تصمیمگیران و فعالان اقتصادی کاربرد بیشتری داشته باشد.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟